ಕರುನಾಡಿನ ಕಿರೀಟಗಳು: ಕರ್ನಾಟಕವನ್ನಾಳಿದ 11 ಮಹಾನ್ ರಾಜಮನೆತನಗಳ ರೋಚಕ ಇತಿಹಾಸ

ಇಂದು ಕರ್ನಾಟಕವನ್ನು ಜಗತ್ತು ಐಟಿ ಹಬ್ (IT Hub), ಸಿಲಿಕಾನ್ ಸಿಟಿ ಹಾಗೂ ಸ್ಟಾರ್ಟ್-ಅಪ್ ರಾಜಧಾನಿ ಎಂದೇ ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಈ ನೆಲದ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತಿರುವ ಶೌರ್ಯ, ಕಲೆ, ಮತ್ತು ತ್ಯಾಗದ ಕಥೆ ನಮಗೆಷ್ಟು ಗೊತ್ತು? ಕರುನಾಡಿನ ಇತಿಹಾಸವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಕತ್ತಿ-ಗುರಾಣಿಗಳ ಯುದ್ಧಗಳ ಕಥೆಯಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಮಾದರಿಯಾದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ, ಅಚ್ಚರಿ ಮೂಡಿಸುವ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಬೆರಗುಗೊಳಿಸುವ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ ಕಥೆ. ಬನ್ನಿ, ನಮ್ಮ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಕರುನಾಡಿನ ಗತವೈಭವದ ಪುಟಗಳನ್ನು ತಿರುವಿ ಹಾಕುತ್ತಾ, ಕರ್ನಾಟಕವನ್ನಾಳಿದ 11 ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಮನೆತನಗಳ ರೋಚಕ ಇತಿಹಾಸದ ಕಡೆಗೆ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕೋಣ.

1. ಮೌರ್ಯರು: ದಕ್ಷಿಣದ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ಅಶೋಕನ ಹೆಜ್ಜೆಗಳು

ನಮ್ಮ ಪಯಣ ಶುರುವಾಗುವುದು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 3ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ. ಉತ್ತರ ಭಾರತವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಹೆಜ್ಜೆಗಳು ದಕ್ಷಿಣದ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲಾದ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿಯೂ ಮೂಡಿದ್ದವು. ಸಾಮ್ರಾಟ್ ಅಶೋಕನ ಶಾಸನಗಳು ನಮ್ಮ ರಾಜ್ಯದ ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿ, ಸಿದ್ದಾಪುರ, ಮಸ್ಕಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಬರೋಬ್ಬರಿ 11 ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ. ಇತಿಹಾಸಕಾರರಿಗೆ ಅಶೋಕನ ನಿಜವಾದ ಹೆಸರು ‘ದೇವಾನಾಂಪ್ರಿಯ ಅಶೋಕ’ ಎಂದು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಖಚಿತವಾಗಿದ್ದೇ ನಮ್ಮ ರಾಯಚೂರಿನ ‘ಮಸ್ಕಿ ಶಾಸನ’ದಿಂದ ಎನ್ನುವುದು ವಿಶೇಷ. ಗುಲ್ಬರ್ಗಾದ ಸನ್ನತಿಯಲ್ಲಂತೂ ಅಶೋಕನ ಏಕೈಕ ಶಿಲಾ-ಭಾವಚಿತ್ರ (Stone portrait) ದೊರೆತಿದೆ. ಇವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸುವರ್ಣಗಿರಿ ಮತ್ತು ಇಸಿಲ ಪ್ರಮುಖ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯನು ತನ್ನ ಕೊನೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳಕ್ಕೆ ಬಂದು ನೆಲೆಸಿದ್ದು ನಮ್ಮ ನೆಲದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.

2. ಶಾತವಾಹನರು: ಮೂರು ಸಮುದ್ರಗಳ ಒಡೆಯರು

ಮೌರ್ಯರ ನಂತರ ದಖ್ಖನ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಸಾರ್ವಭೌಮರಾಗಿ ಬೆಳೆದವರು ಶಾತವಾಹನರು. ಪೈತಾನ್ ಮತ್ತು ಅಮರಾವತಿ ಇವರ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಧಾನಿಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಇವರ ಪ್ರಬಲ ದೊರೆ ಗೌತಮಿಪುತ್ರ ಶಾತಕರ್ಣಿಯ ಆಳ್ವಿಕೆ ಎಷ್ಟು ಶಕ್ತಿಯುತವಾಗಿತ್ತೆಂದರೆ, ಈತನ ಕುದುರೆಗಳು ಮೂರು ಸಮುದ್ರಗಳ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದವು (ತ್ರಿ-ಸಮುದ್ರ-ತೋಯ-ಪೀತ-ವಾಹನ) ಎಂದು ಶಾಸನಗಳು ಬಣ್ಣಿಸಿವೆ. ಇಂದಿಗೂ ನಾವು ಬಳಸುವ ‘ಶಾಲಿವಾಹನ ಶಕೆ’ ಇವರಿಂದಲೇ ಶುರುವಾಯಿತು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಕೃತ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಪೋಷಿಸಿದ ಇವರ ಕಾಲದ ಅದ್ಭುತ ಕೊಡುಗೆಯೆಂದರೆ ಸನ್ನತಿಯ (ಕನಗನಹಳ್ಳಿ) ಮಹಾಸ್ತೂಪ.

3. ಕದಂಬರು: ಕನ್ನಡಿಗರ ಪ್ರಥಮ ಸ್ವಾಭಿಮಾನದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ

ಇದು ಪ್ರತಿ ಕನ್ನಡಿಗನೂ ರೋಮಾಂಚನಗೊಳ್ಳುವ ಕಥೆ. ಕಾಂಚೀಪುರಕ್ಕೆ ಓದಲು ಹೋದ ಕನ್ನಡಿಗ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಯುವಕ ಮಯೂರಶರ್ಮನನ್ನು ಪಲ್ಲವ ಅಶ್ವಾರೋಹಿಯೊಬ್ಬ ಅವಮಾನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ಆ ಸ್ವಾಭಿಮಾನಿ ಯುವಕ, ದರ್ಭೆ ಕಿತ್ತುಬಿಸಾಡಿ, ಕತ್ತಿ ಹಿಡಿದು ಪಲ್ಲವರನ್ನು ಸದೆಬಡಿದು ಬನವಾಸಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವೇ ‘ಕದಂಬ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ’. ನಮ್ಮ ಭಾಷೆಗೆ ಆಡಳಿತದ ಮಾನ್ಯತೆ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದು ಇವರಿಂದಲೇ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸಿಕ್ಕ ತಾಳಗುಂದದ ಸಿಂಹ-ಬಲೂಸ್ಟ್ರೇಡ್ ದ್ವಿಭಾಷಾ ಶಾಸನ (ಕ್ರಿ.ಶ. 370) ಮತ್ತು ಹಲ್ಮಿಡಿ ಶಾಸನ (ಕ್ರಿ.ಶ. 450) ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಥಮ ಶಾಸನಗಳಾಗಿವೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, “ಶ್ರೀಮನಾರಗಿ” ಎಂಬ ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರಗಳಿರುವ 5ನೇ ಶತಮಾನದ ತಾಮ್ರದ ನಾಣ್ಯವನ್ನು ಇವರು ಚಲಾವಣೆಗೆ ತಂದಿದ್ದರು.

4. ಗಂಗರು: ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ತ್ಯಾಗದ ಪ್ರತೀಕ

ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕವನ್ನು ಬರೋಬ್ಬರಿ ಏಳು ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಆಳಿದವರು ತಲಕಾಡಿನ ಗಂಗರು. ದಡಿಗ ಮತ್ತು ಮಾದವರಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಈ ಮನೆತನದ ದೊರೆ ದುರ್ವಿನೀತ, ಕೇವಲ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಸಂಗೀತ, ಆಯುರ್ವೇದದಲ್ಲಿಯೂ ಪಂಡಿತನಾಗಿದ್ದನು. ಈ ಕಾಲದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಅದ್ಭುತವೆಂದರೆ ಗಂಗರ ದಂಡನಾಯಕ ಚಾವುಂಡರಾಯ ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ 58 ಅಡಿ ಎತ್ತರದ, ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಏಕಶಿಲಾ ವಿಗ್ರಹ ‘ಬಾಹುಬಲಿ’ (ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರ). ತೊಡೆಯವರೆಗೂ ಯಾವುದೇ ಆಧಾರವಿಲ್ಲದೆ ನಿಂತಿರುವ ಈ ವಿಗ್ರಹ, ಜೈನ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಗಂಗರು ನೀಡಿದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕಾಣಿಕೆಯಾಗಿದೆ.

5. ಬಾದಾಮಿಯ ಚಾಲುಕ್ಯರು: ಭಾರತೀಯ ದೇವಾಲಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ತೊಟ್ಟಿಲು

ಕನ್ನಡಿಗರ ಕೀರ್ತಿಪತಾಕೆಯನ್ನು ಹಿಮಾಲಯದವರೆಗೂ ಹಾರಿಸಿದ ಶೂರರು ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯರು. ಇಮ್ಮಡಿ ಪುಲಕೇಶಿ ಎಂಬ ಸಾಹಸಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ, ಇಡೀ ಉತ್ತರ ಭಾರತವನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದ ಹರ್ಷವರ್ಧನನನ್ನು ನರ್ಮದಾ ನದಿ ತೀರದಲ್ಲಿ ಮಣಿಸಿ ದಕ್ಷಿಣದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದ. ಚೀನಾದ ಪ್ರವಾಸಿ ಹ್ಯೂಯೆನ್ ತ್ಸಾಂಗ್ ಪುಲಕೇಶಿಯ ಆಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬಂದು ಕನ್ನಡಿಗರ ಶೌರ್ಯವನ್ನು ಕೊಂಡಾಡಿದ್ದನು. ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಮಾಂತ್ರಿಕರಾಗಿದ್ದ ಇವರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಐಹೊಳೆಯನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ‘ಭಾರತೀಯ ದೇವಾಲಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ತೊಟ್ಟಿಲು’ (Cradle of Indian Temple Architecture) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

6. ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರು: ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪೋಷಕರು

ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯರನ್ನು ಮೀರಿಸಿ ದಖ್ಖನ್ ಆಳಿದವರು ಮಾನ್ಯಖೇಟದ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರು. ದಂತಿದುರ್ಗನಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಈ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಅದೆಷ್ಟು ಪ್ರಬಲವಾಗಿತ್ತೆಂದರೆ, ಅರಬ್ ಪ್ರವಾಸಿ ‘ಸುಲೈಮಾನ್’ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ವಿಶ್ವದ ನಾಲ್ಕು ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಇವರ ದೊರೆ ಒಂದನೇ ಕೃಷ್ಣ ಎಲ್ಲೋರಾದಲ್ಲಿ ಮೇಲಿನಿಂದ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಬಂಡೆ ಕೊರೆದು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಕೈಲಾಸನಾಥ ದೇವಾಲಯ ಜಗತ್ತಿನ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಅದ್ಭುತ! ಇನ್ನು ಅಮೋಘವರ್ಷ ನೃಪತುಂಗ ಕದನಗಳಿಗಿಂತ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಒತ್ತುಕೊಟ್ಟು ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಥಮ ಲಕ್ಷಣ ಗ್ರಂಥ ‘ಕವಿರಾಜಮಾರ್ಗ’ವನ್ನು ಜಗತ್ತಿಗೆ ನೀಡಿದ.

7. ಕಲ್ಯಾಣದ ಚಾಲುಕ್ಯರು: ದಕ್ಷಿಣದ ಸುವರ್ಣಯುಗ

ಇಂದಿನ ಬಸವಕಲ್ಯಾಣ ಇವರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಇವರ ದೊರೆ ಆರನೇ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯನ 50 ವರ್ಷಗಳ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಕಲೆ-ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸುವರ್ಣಯುಗ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇವನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲೇ ‘ಚಾಲುಕ್ಯ-ವಿಕ್ರಮ ಶಕೆ’ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಇವನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ವಿಜ್ಞಾನೇಶ್ವರ ‘ಮಿತಾಕ್ಷರ’ ಎಂಬ ಹಿಂದೂ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಕಾನೂನು ಗ್ರಂಥ ರಚಿಸಿದರೆ, ರಾಜ 3ನೇ ಸೋಮೇಶ್ವರ ‘ಮಾನಸೋಲ್ಲಾಸ’ ಎಂಬ ಭಾರತದ ಪ್ರಥಮ ವಿಶ್ವಕೋಶವನ್ನೇ (Encyclopedia) ಬರೆದ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ, ಆಡಳಿತದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಪಾಕಶಾಸ್ತ್ರದವರೆಗೂ ಅಪಾರ ಮಾಹಿತಿಯಿದೆ.

8. ಕಲ್ಯಾಣಿಯ ಕಲಚೂರಿಗಳು: ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಥಮ ಸಂಸತ್ತು

ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಯುದ್ಧಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕ್ರಾಂತಿಯೂ ನಡೆಯಿತು ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಕಲ್ಯಾಣಿಯ ಕಲಚೂರಿ ದೊರೆ ಬಿಜ್ಜಳನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲ ಸಾಕ್ಷಿ. ಏಕೆಂದರೆ, ಆತನ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದವರು ವಿಶ್ವಗುರು ಬಸವಣ್ಣ! ಮಡಿವಾಳ ಮಾಚಿದೇವ, ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ, ಅಂಬಿಗರ ಚೌಡಯ್ಯರಂತಹ ಎಲ್ಲಾ ವರ್ಗದ ಶರಣರನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಬಸವಣ್ಣನವರು ಕಟ್ಟಿದ ‘ಅನುಭವ ಮಂಟಪ’ ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಪ್ರಥಮ “ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಸತ್ತು” (First Parliament of the World). ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಕನಸು ಬೀಳುವ ಎಷ್ಟೋ ಮುಂಚೆ, ನಮ್ಮ ಕರುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಾಕ್-ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಕಾಯಕವೇ ಕೈಲಾಸ ಮತ್ತು ಲಿಂಗ ಸಮಾನತೆ ಅನುಷ್ಠಾನದಲ್ಲಿತ್ತು.

9. ಹೊಯ್ಸಳರು: ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ಮಾಂತ್ರಿಕರು

ಮಲೆನಾಡಿನ ಸೊಸೆಯೂರಿನಲ್ಲಿ, ಹುಲಿಯೊಂದು ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿದಾಗ ಜೈನ ಮುನಿ ಸುದತ್ತರು “ಹೊಯ್ ಸಳ” (ಸಳನೇ ಹೊಡೆ) ಎಂದರು. ಆ ಹುಲಿಯನ್ನು ಕೊಂದ ಯುವಕ ಸಳನೇ ಹೊಯ್ಸಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಮೂಲಪುರುಷ. ರಾಜ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇವರ ಕೀರ್ತಿ ಉತ್ತುಂಗಕ್ಕೇರಿತು. ಕಠಿಣ ಗ್ರಾನೈಟ್ ಬದಲು ನಯವಾದ ಬಳಪದ ಕಲ್ಲನ್ನು (Soapstone) ಬಳಸಿ ಇವರು ಕೆತ್ತಿದ ಬೇಲೂರು, ಹಳೇಬೀಡು, ಸೋಮನಾಥಪುರದ ದೇವಾಲಯಗಳು ಜಗತ್ತೇ ಬೆರಗಾಗುವಂತೆ ಇವೆ, ಇಂದಿಗೆ ಇವು ಯುನೆಸ್ಕೋ (UNESCO) ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳಾಗಿವೆ. ಇವರ ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾಜನ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಣವನ್ನೇ ಮುಡಿಪಾಗಿಡುತ್ತಿದ್ದ “ಗರುಡರು” ಎಂಬ ವಿಶಿಷ್ಟ ರಕ್ಷಣಾ ಪಡೆಯಿತ್ತು. ರಾಜನ ಮರಣದ ನಂತರ ಇವರೂ ಆತ್ಮಾಹುತಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು.

10. ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ: ಮರೆಯಲಾಗದ ಸುವರ್ಣ ಇತಿಹಾಸ

14ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಮೇಲೆ ಪರಕೀಯರ ದಾಳಿ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ, ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದ್ದೇ ಭವ್ಯ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ. ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕ-ಬುಕ್ಕ ಸಹೋದರರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಈ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ರಕ್ಷಾಕವಚವಾಯಿತು. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹಂಪಿಯ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ವಜ್ರ-ವೈಡೂರ್ಯಗಳನ್ನು ಸೇರಿನಲ್ಲಿ ಅಳೆದು ಮಾರುತ್ತಿದ್ದರು! ಆದರೆ ಕ್ರಿ.ಶ. 1565ರ ಜನವರಿ 23 ರಂದು ನಡೆದ ‘ತಾಳಿಕೋಟೆ ಕದನ’ (ರಕ್ಕಸ ತಂಗಡಿ ಕದನ) ವಿಜಯನಗರದ ಪತನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಸುಲ್ತಾನರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಪಡೆಗಳು ಆರು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಹಂಪಿಯನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಭಸ್ಮ ಮಾಡಿದವು. ಅಂದಿನ ಆ ವೈಭವದ ನೆನಪೇ ಇಂದಿನ ‘ಹಾಳು ಹಂಪಿ’.

11. ಬಹಮನಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ: ಇಂಡೋ-ಪರ್ಷಿಯನ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಉಗಮ

ವಿಜಯನಗರ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಕೆಲವೇ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನ್ ಹಸನ್ ಬಹಮನ್ ಷಾನಿಂದ ಬಹಮನಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ ಹಾಗೂ ಬೀದರ್ ಇವರ ರಾಜಧಾನಿಗಳು. ಇವರ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಮಹಮ್ಮದ್ ಗವಾನ್ ಬೀದರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಬೃಹತ್ ‘ಮದರಸಾ’ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾಗಿತ್ತು. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಇಂಡೋ-ಪರ್ಷಿಯನ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಯನ್ನು ತಂದವರು ಇವರೇ. ನಂತರ ಇದು ಐದು ಶಾಹಿ ಮನೆತನಗಳಾಗಿ ಒಡೆಯಿತು.

ನಮ್ಮ ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸ ಕೇವಲ ರಾಜರ ಕಥೆಯಲ್ಲ. ಮಯೂರವರ್ಮನ ಸ್ವಾಭಿಮಾನ, ಗಂಗರ ಭಕ್ತಿ, ಚಾಲುಕ್ಯ-ಹೊಯ್ಸಳರ ಶಿಲ್ಪಕಲಾ ನೈಪುಣ್ಯತೆ, ಬಸವಾದಿ ಶರಣರ ಸಮಾನತೆಯ ಕ್ರಾಂತಿ, ಮತ್ತು ವಿಜಯನಗರದ ಭವ್ಯತೆ- ಇವೆಲ್ಲವೂ ಇಂದಿನ ಕನ್ನಡಿಗರ ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತಿದೆ. ಮುಂದಿನ ಬಾರಿ ನೀವು ಬೇಲೂರು-ಹಳೇಬೀಡು, ಹಂಪಿ ಅಥವಾ ಬಾದಾಮಿಗೆ ಹೋದಾಗ, ಕೇವಲ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನಲ್ಲ, ಅದರ ಹಿಂದಿನ ಶ್ರಮ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಬದುಕನ್ನು ಕಣ್ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳಿ. ಈ ಭವ್ಯ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿ, ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಸಾರುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ನಮ್ಮ-ನಿಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಮೇಲಿದೆ.

ಸಿರಿಗನ್ನಡಂ ಗೆಲ್ಗೆ, ಸಿರಿಗನ್ನಡಂ ಬಾಳ್ಗೆ! ಜೈ ಕರ್ನಾಟಕ!